درآمد 1 - سرايندهء مثنوى سرايندهء اين مثنوى زيبا كه مشتمل بر 1200 بيت است ، بانويى فرهيخته و دانشمند از دورهء باشكوه و درخشان صفوى است . وى مثنوى خويش را در راه سفر حج به نظم كشيده و افزون بر آگاهىهايى كه از شهرها و سرزمين‌ها عرضه كرده ، نكات زيبايى را در وصف مردمان شهرها و خُلق و خوى آن‌ها به دست داده است . مهمتر از اين‌ها ، تصويرى است كه وى از چگونگى حج‌گزارى مسلمانان ، به‌ويژه شيعيان در قرن دوازدهم هجرى ، ارائه داده است . وى همچنين نكات عارفانه‌اى را كه خودْ به تجربه دريافته ، بيان كرده است . با كمال تأسف ، دربارهء هويت سراينده ، آگاهى ويژه‌اى نداريم ، هر چند اميد مىرود كه اگر نسخهء ديگرى از اين مثنوى يافت شود ، بتوانيم شخصيت وى را بهتر بشناسيم . در مجموعهء باارزشى كه اين مثنوى هم در آن قرار داشت ، چند سطرى در معرفى وى آمده كه تا اندازه‌اى ، هويت وى را بر ما آشكار مىكند . اين معرفى ، مربوط به زمانى نزديك همان عصر بوده و روشن است كه كاتب آن ، با سراينده و خانوادهء وى آشنايى داشته است . وى مىنويسد : مثنوى كه عليا جناب عصمت و عفت و طهارت شعار ، بلقيس الاوانى ، خديجة الدورانى ، حليلهء جليلهء مكرّمه توفيق . . . مرحمت و غفران‌پناه ، ميرزا خليل ، رقم نويس ديوان اعلى ، در حين حركت از دارالسلطنهء اصفهان ، به